
Çalışma, Diyabetin Hafıza ve Ödül İşlemeyi Nasıl Bozduğunu Ortaya Koyuyor
Araştırma ekibi, yüksek kan şekeri seviyelerinin beyindeki kilit bir bölgenin fonksiyonunu zayıflattığını ve Alzheimer’ı taklit ettiğini söylüyor.
Tip 2 diyabet, beyni erken Alzheimer hastalığına benzer şekilde yeniden şekillendirebilir – ve Nevada Las Vegas Üniversitesi (UNLV) araştırmacıları, bu “nedenin” daha önce keşfedilmemiş bir bağlantıda, yüksek kan şekeri seviyeleri ile anterior singulat korteks (ACC) adlı önemli bir beyin bölgesi arasında yatabileceğini söylüyor.
Diyabet, kan şekeri veya insülin seviyelerindeki dengesizlikle karakterize bir hastalık grubudur. Bilim insanları uzun zamandır, Tip 2 diyabet hastalarının psikiyatrik ve nörodejeneratif bozukluklara daha yatkın olduğunu biliyor. Diyabetiklerde Alzheimer geliştirme riski %65 daha yüksek. Ancak diyabet ile nörodejeneratif hastalıklar arasındaki kesin bağlantı şimdiye kadar yeterince anlaşılmamıştı.
UNLV araştırma ekibi, cevaplar aramak için harekete geçti.
Bu hafta The Journal of Neuroscience’ın Prefrontal Korteksin Hesaplamalı Özellikleri Özel Koleksiyonu’nda yayımlanan bulgularına göre, diyabet ACC fonksiyonunu zayıflatıyor – ödül algısını ve hafıza sinyallerini baskılıyor – ve Alzheimer hastalığına doğru beyin ilerleyişinde gözlemlenenlere benzer hafif bilişsel bozukluklar ortaya çıkarıyor. Çalışma, 26 Mart 2025 tarihinde kamuoyuyla paylaşıldı.
Diyabet ve Beyin Bağlantısı
UNLV Psikoloji Profesörü ve baş araştırmacı James Hyman, “Diyabet, beyni Alzheimer hastalığının erken evrelerine benzer şekilde değiştirebilir,” diyor ve ekliyor: “Daha fazla araştırmaya ihtiyaç var, ancak bu bulgular, hastalığın daha iyi teşhis veya tedavi stratejilerine dair ipuçlarını açığa çıkarmada araştırmacılara yardımcı olma potansiyeline sahip.”
Çalışma, UNLV ekibinin diyabet ve Alzheimer arasındaki bağlantıya dair önceki araştırmalarına dayanıyor ve bilim insanlarının ACC içinde ipuçları aradığı ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. ACC, motivasyon, karar verme, öğrenme ve hedef odaklı davranış (zaman içindeki görevleri ve deneyimleri takip etme gibi), zevk arayışı ve ödül işleme gibi temel bilişsel süreçlerle ilişkilidir. ACC’nin duyguları düzenlemedeki rolü, onu ruh hali bozuklukları ve depresyon yaşayan hastaların beyin kalıplarında da ayrılmaz bir parça haline getiriyor.
ACC ve Yüksek Kan Şekeri
ACC ile yüksek kan şekeri seviyeleri arasındaki etkileşimi anlamak için bilim insanları, kemirgen modellerinde beyin aktivitesini ve davranışlarını gözlemledi.
Araştırmacılar, diyabetiklerin bir ödül – örneğin tatlı bir ikram – beklentisinin sağlıklı beyinlere kıyasla daha yüksek olduğunu buldu. Ayrıca, ödülü aldıktan sonra sağlıklı beyinli denekler durup keyfini çıkarırken, diyabetikler hızla bir sonraki ödüle geçti.
Bilim insanlarına göre, hiperglisemik insülin seviyeleri, ACC’nin ödüllerle ilgili bilgi işleme yeteneğini bozmuş gibi görünüyor. Araştırmacılar, zayıflamış ödül sinyalini, uzamsal ve otobiyografik hafızadan sorumlu ve Alzheimer hastalığında kilit bir başka beyin alanı olan hipokampus’tan ACC’ye gelen bastırılmış bir girdiye bağladı.
Hyman, “Hipokampusun deneğe konum olarak nerede olduğunu söylediğini, ACC’nin ise deneğe ne yaptığını ve bir ödül aldığını anlattığını düşünüyoruz,” diyor ve ekliyor: “Bu şeyler bir araya gelmeli ve deneğin özel, ödüllendirici bir yerde olduğunu hatırlamasını sağlamalı, ama bu, Tip 2 diyabeti olanlarda gerçekleşmiyor.”
Bulguların Önemi
Araştırma ekibi, diyabeti yönetmek için diyet ve yaşam tarzı müdahalelerinin önemi göz önüne alındığında bulgularını önemli olarak nitelendirdi. Küresel olarak her 10 kişiden 1’i bu hastalıkla mücadele ediyor ve vakaların %90’ı obeziteyle bağlantılı olan ve sinirler, kan damarları ile çevre dokular ve organlarda kronik hasara yol açabilen Tip 2 diyabet.
Dahası, çalışma yazarları, hipokampus-ACC projeksiyonunun, ACC’nin zaten bağlantılı olduğu ruh hali bozuklukları için bir tedavi hedefi olarak keşfedilmeye değer olabileceğini belirtti. Hyman, ekibinin araştırmasının, ödül işlemede doğrudan bastırılmış kanıtlar ve zevk alma yeteneğinin kaybolması olan anhedonia – depresyon ve Tip 2 diyabetin yaygın bir semptomu – ile tutarlı davranışlar sunduğunu söylüyor.
Ayrıca, ACC ile hipokampus arasındaki devrenin, Alzheimer patolojisinin erken evrelerinde büyük önem taşıdığını ifade etti. Ekibi, nörodejeneratif bozukluk ile zayıflamış ACC fonksiyonu arasındaki bağlantıyı araştırmaya devam etmeyi planlıyor.
Hyman, “Alzheimer hastalığı onlarca yıl tespit edilmeden kalır çünkü beynimiz telafi yolları bulmada iyidir. Teşhisten önce insanlar, bilgi işlemede değişiklikler olmasına rağmen normal davranır. Bu çalışmada bile bunu gözlemledik,” diyor.
Bilimsel Referans
Guncha Bhasin, Emmanuel Flores, Lauren A. Crew, Ryan A. Wirt, Andrew A. Ortiz, Jefferson W. Kinney, James M. Hyman. ACC reward location information is carried by hippocampal theta synchrony and suppressed in a Type 2 Diabetes model. The Journal of Neuroscience, 2025; e1546242025 DOI: 10.1523/JNEUROSCI.1546-24.2025
İlk yorum yapan siz olun